Dấu Tích Văn Hóa

Đã đọc: 2231           Cỡ chữ: Decrease font Enlarge font
image

Tình yêu, ước mơ, nhu yếu, sở thích của một người là tình yêu, ước mơ, sở thích của cả gia đình, dòng họ, tổ tiên.

Gia đình là trường học đầu tiên dạy ta thành người hữu dụng cho xã hội.  Mẹ là cô giáo đầu lòng.  Ba là thầy giáo nghiêm khắc và thương yêu nhất trên đời.  Bà, ông, cô, chú, bác, chị, anh và em đều là thầy cô giáo của ta.  Ta học làm người, học ăn nói, học phép tắc, học lễ nghĩa, học thương yêu, học tha thứ…  Thiếu gia đình, ta sẽ không lớn lên thành người.  Ta sẽ trở thành em bé lang thang đầu đường cuối chợ.  Ta sẽ không được giáo dục, thương yêu, chăm sóc và dạy dỗ một cách đàng hoàng.  Do đó lớn lên, ta sẽ không biết cách thương yêu, chăm sóc và dạy dỗ người khác.  Ta sẽ trở thành người không có văn hóa.  Cho nên đời sống của một người có liên hệ mật thiết với những người trong gia đình, dòng họ, bà con và hàng xóm.  Tình yêu, ước mơ, nhu yếu, sở thích của một người là tình yêu, ước mơ, sở thích của cả gia đình, dòng họ, tổ tiên.  Không có gì gọi là riêng tư (privacy) trong gia đình Việt Nam.  Cái ăn, cái mặc, niềm vui, tình yêu, ước mơ.. đều là của cả gia đình.  Điều này có thể thấy rõ trong ngôn ngữ, xưng hô, cưới gả, tình cảm… của ta.  Muốn nói chuyện với ai, ta luôn luôn thiết lập liên hệ với người ấy.  ‘‘Thưa ba!  Con mời ba ăn cơm.  Thưa mẹ!  Mẹ cho phép con đi học.  Chị ơi!  Chị cho em đi chơi với nhé.  Thưa cô!  Cô cho cháu gánh gánh nước này, xách bó rau kia cho cô.  Không phải chỉ với những người trong gia đình, ta mới xưng hô như thế mà với bà con hàng xóm, ta cũng phải xưng hô thân thiết như người thân trong một gia đình.  Đó là văn hóa, là nề nếp, là lễ nghi của người Việt Nam.  Đi trên đường làng gặp ông cụ xa lạ, ta cũng vòng tay lại:  Thưa ôn!  Ôn đi mô rứa.  Ôn cho cháu đỡ ôn lên đò.  Thưa mệ!  Mạ cháu mời mệ qua ăn trầu!’’ 

Trong cách xưng hô của người Việt, ta ít khi nghe tiếng xưng hô ‘tôi và ông’ (I and you) cũng có nghĩa gần với cách xưng hô ‘tao với mày’.  ‘Tôi’ thường không nên dùng để xưng hô trước đám đông bởi vì nó có vẻ khách sáo, xa lạ, thiếu phép và thiếu lễ.  Trước quần chúng, ta lại càng phải xưng hô khiêm nhượng hơn thế nữa.  Là người trẻ tuổi, ta luôn luôn xưng con xưng cháu với mọi người.  Lớn tuổi lắm, ta mới dám dùng chữ chúng tôi.  Chúng tôi hoặc chúng ta là một đại danh từ, có ý nghĩa bao gồm cả người nói và những người nghe.  Chúng ta là cách xưng hô thông thường trước quần chúng, trong đại gia đình, nơi xã hội bởi vì nó được bao hàm sự liên hệ mật thiết giữa người với người.  Tuy nhiên, ‘Tôi’ cũng có thể dùng trong văn chương để diễn bày về kinh nghiệm, tình cảm, tư tưởng riêng của mình.  Ví dụ: Tôi là người Việt Nam lớn lên nơi thế giới Tây phương.  Tôi thấy được tầm quan trọng của đời sống văn hóa tâm linh bởi vì nó bảo tồn được hương sắc tươi đẹp của tổ tiên và không bị nhiễm bởi những tư tưởng, trào lưu của đời sống tiêu thụ, truỵ lạc của văn minh vật chất.  Chữ tôi thường đi đôi với những gì thuộc về mình như thầy tôi, mẹ tôi, con tôi.  Thầy tôi là thầy của tôi mà không phải là một người khác.  Mẹ tôi là mẹ của tôi mà không phải mẹ của chị.  Xưng hô này là cách xưng hô ám chỉ rõ ràng, cụ thể về mình và những gì thuộc về mình để người nghe hiểu rõ vấn đề.  ‘Chúng tôi’ là cách xưng hộ khiêm nhượng và lễ độ hơn, không bị kẹt vào cá nhân chủ nghĩa như cách xưng hô ‘tôi’.  Mày với tao là cách xưng hô của những người ở ngoài đường xó chợ, thiếu lễ phép, thiếu dạy dỗ, thiếu ăn học và thiếu văn hóa.  Ở đâu đi nữa, cách xưng hô trong sự liên hệ gia đình chính là văn hóa, tập quán, nề nếp, lễ độ của người Việt Nam. 

Cưới hỏi cũng thế.  Thời trước, ông bà, ba mẹ đặt đâu con ngồi đó.  Nghĩa là tình yêu, hạnh phúc, tương lai của ta là tình yêu, hạnh phúc và tương lai của cả hai gia đình.  Hai gia đình tới với nhau để yểm trợ, công nhận và thương yêu hai người trẻ.  Họ đại diện cho hai dòng họ để tiếp nối tinh hoa của ông bà, tổ tiên và giống nòi.  Do đó vợ chồng xem nhau như anh em.  Chồng thương yêu, đùm bọc cho vợ như em của mình.  Vợ thương kính chồng như anh của mình.  Nói tóm lại, văn hóa Việt Nam là văn hóa gia đình, là dòng họ tổ tiên, là liên hệ mật thiết với nhau.  Ta là anh em của nhau.  Ta là bà con ruột thịt với nhau do đó ngôn ngữ ta luôn luôn diễn tả và hàm chứa sự liên hệ ấy.  ‘‘Con xin chào các bác!  Em xin nhờ chị giúp em.  Thưa bác!  Bác có thấy mẹ cháu ở bờ sông hay không?’’  Ta không phải là một cá nhân riêng biệt.  Riêng tư là một tư tưởng xa lạ đưa vào.  Chưa bao giờ ta có cái phòng riêng tư ở trong mái nhà Việt Nam.  Tất cả là của gia đình, từ cái ăn, cái mặc, chỗ ở cho tới tình cảm, thương yêu, hạnh phúc, tương lai… đều là của chung.  Khi thương nhau, người Trung Hoa nói: ‘‘Ngộ ái nị’’, người Mỹ nói: ‘‘I love you’’, người Pháp nói: ‘‘Je t’aime’’ tạm dịch ra là tôi thương anh.  Người Việt diễn bày tình cảm của mình qua sự liên hệ gia đình, ruột thịt và văn hóa: ‘‘Em thương anh, con thương ba, con thương mẹ, cháu thương bà…’’  Khi hai người trẻ yêu nhau, họ cũng thỏ thẻ với nhau rằng: ‘‘anh yêu em chứ không phải tôi yêu em.’’  Ta cũng thường nghe ông bà tổ tiên dùng danh từ ‘‘đồng bào ruột thịt, bà con láng giềng.’’  ‘Đồng bào’ tức là cùng một bào thai.  ‘Láng giềng’ là những người lân cận, những người ở gần gũi bên cạnh nhau đều là bà con trong một gia đình.  Tất cả chúng ta đã sinh ra từ một bào thai của mẹ Âu Cơ.  Từ một bọc trứng kia nở thành một trăm đứa con nên nguồn gốc của ta là anh chị em ruột thịt.  Liên hệ thân thiết ấy đã quá xa xôi trong lịch sử nên ta không còn nhớ tới cội nguồn ruột thịt ấy nhưng qua cách xưng hô, nếp sống, ngôn ngữ, tình yêu, ta có thể tiếp xúc được với dấu tích văn hóa và ghi nhớ lại nguồn gốc gia đình huyết thống, tâm linh, tình nghĩa anh em và đồng bào ruột thịt.  Cho nên trong thi ca bình dân có câu:

‘‘Bầu ơi! Thương lấy bí cùng

Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn.’’[1]

      Do đó, xây dựng hạnh phúc gia đình, làm lành làm đẹp đời sống lứa đôi là cơ hội để hiểu được nguồn gốc văn hóa, tâm linh, tình cảm của ta thì ta sẽ hiểu được bản chất thâm sâu của đời mình.

 

 


[1] ca dao

Đăng ký lấy RSS cho bình luận Bình luận (0 đã gửi)

tổng số: | đang hiển thị:

Gửi bình luận của bạn

  • Bold
  • Italic
  • Underline
  • Quote

Xin hãy nhập các ký tự bạn nhìn thấy ở ảnh sau:

BÌNH LUẬN BẰNG TÀI KHOẢN FACEBOOK ( đã gửi)

Các bài mới :
Các bài viết khác :

Đánh giá bài viết này

0

Tags

Không có tags cho bài viết này

Đăng nhập