Mỗi bước tiến trên con đường tu học đều bắt đầu từ sự chuyển hóa nơi nội tâm. Với tinh thần ấy, sáng ngày 03/07/2026, TT. Thích Nhật Từ – Thiền chủ Hạ trường, đã thuyết giảng chủ đề "Thực hành bốn thiền" cho chư hành giả Tăng, Ni an cư tại Hạ trường chùa Giác Ngộ (xã Đất Đỏ, TP. HCM). Thời pháp mở ra một cái nhìn hệ thống về bốn tầng thiền, đồng thời gợi mở phương pháp thực tập định tâm một cách tuần tự, vững chắc theo giáo pháp của đức Phật.

Mở đầu thời pháp, Thượng tọa định nghĩa thiền định là sự an trú sâu sắc của tâm trên một đối tượng, làm lắng dịu mọi dao động để đạt đến các tầng định vững chắc. Bốn thiền là bốn cấp độ định, được thiết lập trên nền tảng đoạn trừ năm triền cái. Theo Thượng tọa, thiền định chính là sự tỉnh thức sâu sắc, giúp hành giả có mặt trọn vẹn trong từng khoảnh khắc. Khi tâm còn tán loạn thì khó thấy rõ bản chất của các pháp; ngược lại, một nội tâm an định sẽ tạo điều kiện cho trí tuệ phát sinh và phát triển.

Giảng giải về ý nghĩa của thiền định trong đời sống tu học, Thượng tọa cho biết đây là phương pháp giúp người xuất gia xây dựng nội lực, làm chủ thân tâm trước mọi biến động của hoàn cảnh. Nhờ thực tập đúng pháp, hành giả dần giảm thiểu phiền não, tăng trưởng khả năng tập trung, nuôi dưỡng sự khinh an, hỷ lạc và tiến đến trạng thái quân bình của nội tâm. Chính nền tảng định lực ấy sẽ hỗ trợ hiệu quả cho quá trình quán chiếu và phát triển trí tuệ.

Trong phần hướng dẫn thực tập, Thượng tọa khuyến tấn đại chúng bắt đầu từ những điều kiện căn bản như lựa chọn không gian yên tĩnh, giữ thân ngay thẳng, thư giãn và đặt tâm trên hơi thở hoặc một đề mục thích hợp. Đồng thời, người tu tập cần kiên trì đoạn trừ năm triền cái bằng chánh niệm và tinh tấn trước khi từng bước đi vào các tầng thiền.

Lần lượt phân tích từng cấp độ thiền định, Thượng tọa cho biết Sơ thiền là trạng thái ly dục, ly bất thiện pháp, còn tầm và tứ, đồng thời xuất hiện hỷ và lạc do sự an trú trên đề mục. Khi sự chú tâm trở nên thuần thục, hành giả bước sang Nhị thiền, nơi tâm buông bỏ tầm và tứ, đạt sự nhất tâm với hỷ lạc phát sinh từ định. Tiếp đến là Tam thiền, khi hành giả xả bỏ cảm giác hỷ, chỉ còn lạc cùng chánh niệm tỉnh giác, giữ tâm quân bình và sâu lắng hơn. Đến Tứ thiền, mọi cảm giác lạc hay khổ đều được buông xả, chỉ còn trạng thái xả và niệm hoàn toàn thanh tịnh, đưa tâm đến sự trong sáng và bất động.

Khép lại thời pháp, Thượng tọa nhấn mạnh rằng khi đạt được trạng thái định, sau khi xuất định, người tu vẫn phải duy trì chánh niệm trong mọi sinh hoạt, lấy nền tảng định lực để quán chiếu thân, thọ, tâm và pháp. Khi định và tuệ hỗ trợ lẫn nhau, hành giả sẽ từng bước tiến gần hơn đến mục tiêu giải thoát mà đức Phật đã chỉ dạy.