Beyond Prayer: Why Buddhists Can Stand Side by Side with Other Faiths

Bạn đã bao giờ thấy các vị tăng hay ni Phật giáo lặng lẽ tham gia một buổi gặp gỡ liên tôn giáo, cùng nắm tay hoặc cúi đầu bên cạnh những người đang cầu nguyện với Thượng đế hay các vị thần linh khác chưa? Một câu hỏi thường được đặt ra là: Liệu họ có đang phản bội Phật giáo không? Hay họ, dù vô tình, đang cầu nguyện cho một vị thần linh ngoại đạo nào đó?

Mối bận tâm này, dù dễ hiểu, nhưng lại xuất phát từ một sự hiểu lầm căn bản về thực hành Phật giáo. Để tháo gỡ điều đó, chúng ta cần nhìn lại nguồn gốc của Phật giáo và những cách biểu hiện đa dạng của nó trong suốt lịch sử.

Giáo lý Nguyên thủy: Hướng dẫn, Không phải Cầu xin

Trước hết, trong những giáo lý Phật giáo sớm nhất được bảo tồn trong Kinh Pāli, Đức Phật lịch sử, Thích Ca Mâu Ni, không dạy việc cầu nguyện với những thực thể vô hình để xin được bảo hộ, may mắn hay sức khỏe. Ngài cũng không khuyên dựa vào sự can thiệp của các chư thiên hay thần linh nam hay nữ. Thực hành cốt lõi là tự chịu trách nhiệm: thiền định, hành vi đạo đức và tu dưỡng trí tuệ để hiểu bản chất của khổ đau và giải thoát.

Như một học giả đã nhận xét: “Phật tử không cầu nguyện với bất kỳ thực thể tâm linh nào trong bối cảnh nguyên thủy. Con đường là hiểu nhân quả, chứ không phải cầu xin.”

Cầu Nối Của Các Truyền Thống Sau Này

Tuy nhiên, nếu bạn đến thăm các ngôi chùa khắp châu Á, bạn sẽ thấy nhiều Phật tử tham gia vào những hoạt động trông giống như cầu nguyện—dâng lễ vật trước tượng, tụng kinh cầu xin những vị đấng từ bi như Quán Thế Âm Bồ tát (Avalokiteshvara). Đây là sự tiến hóa của truyền thống. Các trường phái Phật giáo phát triển hàng thế kỷ sau khi Đức Phật viên tịch đã kết hợp những thực hành sùng kính này. Chúng thường đóng vai trò như một cầu nối khéo léo cho những người quen thuộc với việc cầu nguyện sùng kính, cung cấp một điểm khởi đầu quen thuộc để dần dần làm sâu sắc thêm sự hiểu biết về thiền định và trí tuệ.

Vậy, Họ Đang Làm Gì Trong Một Vòng Tròn Cầu Nguyện Liên Tôn?

Khi một Phật tử hiện đại—tu sĩ hay cư sĩ—đứng một cách tôn kính bên cạnh những người thuộc các tín ngưỡng khác, điều gì đang diễn ra bên trong họ? Nếu họ đang tụng kinh, rất có thể đó là một kinh điển truyền thống ghi lại những lời dạy của Đức Phật hoặc bày tỏ khát vọng hòa bình phổ quát. Nếu họ im lặng, họ thường đang thực hành thiền định: tu tập chánh niệm, lan tỏa lòng từ ái (metta), hoặc thực hành lòng thương xót bi mẫn (karuna).

Không có xung đột nội tâm, không có cảm giác chiến đấu về mặt tâm linh với một “vị thần ngoại lai”. Tư duy lo sợ rằng

• Đức Phật có thể bị xúc phạm,

• hoặc rằng một tín ngưỡng nay phải chiến thắng một tín ngưỡng khác,

được xem là phản ánh của một “tâm trí phân biệt” và sự bất an cá nhân. Nó phản ánh sự non nớt về mặt tinh thần của cá nhân đó.

Đối với một Phật tử có trí tuệ, các hệ thống tín ngưỡng khác nhau (hay còn gọi là tôn giáo) được hiểu là những phương tiện do con người tạo ra, cố gắng truyền tải những chân lý sâu sắc về thân phận con người.

Tập Trung Vào Bản Chất Hơn Hình Thức

Phật giáo cuối cùng khuyến khích nhìn vượt ra ngoài hình thức nghi lễ để đến với bản chất của những phẩm chất được vun đắp. Bản chất mà Phật giáo trân trọng là các đức tính khác nhau. Chẳng hạn như bốn tâm vô lượng là lòng thương xót (từ), lòng trắc ẩn (bi), niềm vui trân trọng (hỉ) và sự bình đẳng (xả). Cũng như các phẩm chất như bố thí, đạo đức, nhẫn nại, siêng năng và kiên trì, tâm an nhiên, trí tuệ, v.v.

Đức Phật được tôn kính không phải như một vị thiên thần, mà như một bậc giác ngộ đã hoàn thiện trọn vẹn những phẩm chất phổ quát này. Ngài đã giác ngộ và vượt thoát khỏi những điều kiện khổ đau mà chúng ta đang bị mắc kẹt.

Điều quan trọng là, truyền thống cho rằng Đức Phật đã trau dồi những phẩm chất này qua vô số kiếp sống, không nhất thiết phải khi được nhận diện là một "Phật tử". Ngài có thể thuộc một tôn giáo khác, hoặc thậm chí là một loài khác. Do đó, mục tiêu cuối cùng không phải là một nhãn hiệu, mà là sự hoàn thiện những đức tính này.

Theo cách đó, một con khỉ mà chúng ta thấy hôm nay có thể trở thành một vị Phật trong tương lai. Tương tự như vậy, anh chị em của chúng ta thuộc các tôn giáo khác cũng vậy.

Hành Trình Chung Hướng Đến Tốt Lành

Từ góc nhìn này, bất cứ ai—bất kể tôn giáo, chủng tộc hay xuất thân—nếu thật sự vun đắp tình yêu thương, lòng bi mẫn, trí tuệ, v.v., đều đang bước trên con đường mà Phật giáo công nhận và tôn vinh. Hành trình hướng đến những giá trị tốt đẹp là một hành trình chung của nhân loại.

Đây là lý do tại sao Phật tử sẵn sàng nói “có” khi tham gia vào các việc thiện, nói năng tử tế và cùng nhau chiêm nghiệm những khoảnh khắc tôn kính hòa bình. Họ chỉ tự nhiên nói “không” với những lời mời gọi hướng đến những hành động bất thiện.

Lòng từ bi yêu thương không phải là đặc điểm riêng của Phật giáo; đó là khả năng phổ quát.

Như một người thực hành giải thích, “Không có nỗi sợ rằng lòng từ bi yêu thương của một tôn giáo khác sẽ nuốt chửng bạn. Tình yêu mà một người Phật tử hướng tới là bao trùm tất cả. Nó không thiên vị và hòa quyện với tất cả những gì tốt đẹp.” Bằng cách này, tình yêu trở nên đủ rộng lớn để bao hàm và tôn vinh lòng thành kính của anh chị em thuộc mọi tín ngưỡng.

Hình ảnh người Phật tử ngồi thiền tĩnh lặng giữa những lời cầu nguyện của người khác không phải là sự nhượng bộ, mà là sự đoàn kết sâu sắc—một sự nhận thức rằng ẩn dưới những hình thức tìm kiếm khác nhau của chúng ta là một khát vọng chung về một thế giới tốt đẹp hơn, nhân ái hơn. Một mong muốn được giải thoát khỏi khổ đau.

Cầu mong tất cả đều bình an và hạnh phúc.

***

https://bodhi-bowl.com/2026/01/14/beyond-prayer-why-buddhists-can-stand-side-by-side-with-other-faiths/