Lưỡng nguyệt san Đạo Phật Ngày Nay

Mùa Xuân qua những ngôi cổ tự độc đáo miền kinh Bắc

Đã đọc: 1763           Cỡ chữ: Decrease font Enlarge font
image

Vùng Kinh Bắc xưa, nay gồm hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh vốn nổi tiếng với nhiều nét văn hóa cổ và mang màu sắc đặc trưng. Đặc biệt đây còn là vùng đất còn để lại nhiều dấu ấn sâu đậm của lịch sử qua hệ thống chùa chiền, lăng tẩm... Đầu xuân, năm mới mọi người làm một cuộc du xuân đầy ý nghĩa về đất Phật, hành hương, vãn cảnh và đi qua những ngôi cổ tự độc đáo vào bậc nhất miền Kinh Bắc này.

Chùa Bút Tháp

Nằm ngay ven dòng sông Đuống trù phú quanh co uốn lượn, với những bãi ngô, bãi dâu xanh mướt một màu trải rộng khắp không gian, chùa Bút Tháp có tên chữ là Ninh Phúc tự, thuộc địa phận xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Đây được xem là một trong số ít những ngôi chùa cổ ở Việt Nam còn giữ được khá nguyên vẹn và hoàn chỉnh của lối kiến trúc sơ khai ban đầu, là địa chỉ tâm linh, hành hương lễ Phật đầy ý nghĩa của Phật tử bốn phương.

Với lối kiến trúc “Nội công, ngoại quốc” chùa Bút Tháp gồm các tòa: Tam quan, Thượng điện, nhà Tích thiện am và tả, hữu hành lang, toàn bộ nền móng được dựng bằng đá tảng rất vững chắc. Các tòa kiến trúc đồ sộ liên kết với nhau hài hòa tạo thế liên hoàn, các mái đao cong vút tạo vẻ thanh thoát, nhẹ nhàng.

Đặc biệt với hệ thống cổ vật cùng đồ thờ và tượng thờ cổ, trong đó pho tượng Quan Thế Âm nghìn mắt, nghìn tay được coi là bảo vật quốc gia của Việt Nam, đồng thời với hàng trăm gian liên hoàn, các tòa ngang, dãy dọc, sự kỳ công của nghệ thuật điêu khắc kiến trúc.... chùa Bút Tháp còn được xem như là một đại danh xứ Bắc xưa nay.

Đến vãn cảnh chùa Bút Tháp, du khách hành hương có thể nhận biết được điều đặc biệt và vô cùng độc đáo mà không đâu trên đất nước ta có được, đó chính là ngọn bảo tháp cao lớn nổi bật hẳn lên giữa một vùng đồng bằng rộng lớn bằng đá có tên là tháp Bảo Nghiêm. Tháp này cao 13,05m, hình dáng tựa một cây bút với 5 tầng và 5 góc, mỗi góc có gắn một quả chuông bằng đồng nhỏ. Xung quanh tháp được trang trí các hình người, hình các con vật và các mô tuýp hoa văn cành lá cây rất sinh động và độc đáo. Tháp Bảo Nghiêm là nơi chứa đựng tro cốt nhục thân (xá lỵ) của Hòa thượng Tổ sư Chuyết Chuyết. Chùa Bút Tháp còn đặc biệt hơn ở hệ thống những pho tượng cổ mang nhiều giá trị độc đáo về mỹ thuật, nghệ thuật điêu khắc và giá trị nhân văn sâu sắc như tượng: Quan Âm nghìn mắt nghìn tay, tượng Tổ sư Chuyết Chuyết, tòa tượng ''Cửu phẩm liên hoa”, tượng Bồ tát Văn Thù và Phổ Hiền, tượng La hán.... tất cả đã đạt đến sự điêu luyện, tinh xảo, tinh tế trong nghệ thuật điêu khắc dân gian.

Mấy thế kỷ đã trôi qua, song những gì còn lại tại chùa Bút Tháp đã cho thấy đây là một trong những trung tâm Phật giáo có ảnh hưởng lớn tại vùng Kinh Bắc xưa, là một trong số ít những ngôi chùa còn giữ được khá nguyên vẹn khối kiến trúc, đồ thờ, tượng thờ cổ của nước ta.

Đến với chùa Bút Tháp là để chiêm bái cảnh sắc không gian cõi Phật đường, cảm nhận sự tĩnh lặng trong thế giới tâm linh vô thường, trải nghiệm cùng những suy nghĩ ''đạo”, ''đời” luân hồi mà thấy lòng người như được giải tỏa trong cõi sân si, cái ''tâm” như được khai sáng, giác ngộ.

Chùa Dâu

“Dù ai buôn đâu, bán đâu

Hễ trông thấy tháp chùa Dâu thì về”

Câu ca dao xưa như mời gọi biết bao du khách hành hương về với vùng đất được xem là đất Phật- chùa Dâu. Tọa lạc trên vùng đất cổ Kinh Bắc xưa (thủ phủ của quận Giao Chỉ và Giao Châu- trung tâm kinh tế, văn hóa, tín ngưỡng của nước ta từ những năm đầu sau Công nguyên), nay thuộc xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, chùa Dâu được xem là một trung tâm Phật giáo của Thiền phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi-thiền phái cổ xưa nhất ở Việt Nam. Nơi đây là chốn tu hành và đắc đạo của nhiều bậc cao Tăng như: Mâu Bát, Tỳ Ni Đa Lưu Chi, Khương Tăng Hội…

Lịch sử Phật giáo Việt Nam có ghi: vào đầu Công nguyên, các Tăng sĩ Ấn Độ mà tiêu biểu là Khâu Đà đã đến Luy Lâu và lập lên Sơn môn Dâu để truyền bá đạo Phật, hơn một nghìn năm đã trôi qua, kể từ ngày khởi dựng sơ khai đến nay nhưng chùa Dâu vẫn luôn khẳng định được vị trí, vai trò là một trung tâm Phật giáo lớn, một công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo ở Việt Nam. Chùa Dâu với trăm gian, tháp chín tầng, cầu chín nhịp, kiến trúc chùa mang những nét đặc trưng thời Lý, Trần và qua nhiều lần trùng tu, tu sửa vào các triều đại tiếp theo. Xưa kia đây là nơi các vua, chúa, quan lại, cung tần, mỹ nữ ở chốn kinh thành thường xuyên lui tới lễ Phật cầu đảo, vãn cảnh, thăm chùa. Ngoài việc thờ Phật, khi truyền bá vào Việt Nam đạo Phật đã kết hợp với tín ngưỡng bản địa nên hiện nay chùa Dâu còn thờ Tứ pháp gồm: Pháp vân, Pháp vũ, Pháp lôi, Pháp điển tượng trưng cho mây, mưa, sấm, chớp (tín ngưỡng thờ thiên nhiên thần của người Việt).

Đặc biệt, ở chính giữa sân chùa có ngôi bảo tháp hình vuông có tên là Hòa Phong, xưa tháp cao 9 tầng do vua Trần Anh Tông sai Mạc Đĩnh Chi xây dựng, tiếc rằng ngày nay chỉ còn 3 tầng… Trong tháp, treo một quả chuông đồng đúc năm 1793 và một chiếc khánh đúc năm 1817 và có 4 tượng Thiên Vương cao 1,6m ở bốn góc.

Hàng trăm năm đã trôi qua, cùng những biến động của lịch sử, thời gian các thành lũy, lâu đài, dinh thự ở Luy Lâu nay chỉ còn là hoang phế, nhưng chùa Dâu vẫn còn “trơ gan cùng tuế nguyệt” với những nét cổ kính rêu phong, xứng đáng là trung tâm Phật giáo lớn vùng đồng bằng Bắc Bộ, một trong những danh lam cổ tự vào bậc nhất xứ Kinh Bắc xưa nay.

Điều độc đáo ở chùa Dâu lại có xuất hiện một con cừu bằng đá dài 1,3m, cao 0,8m đã khiến không ít người phải ngạc nhiên bởi xưa nay ở Việt Nam không hề thấy có cừu, hơn nữa ở chốn linh thiêng như đền, đình, chùa thì lại càng không. Để lý giải điều kỳ lạ này những người dân trong vùng cho biết một câu truyện dân gian còn lưu truyền đến ngày nay:

Truyền sử kể rằng: Vào thời Luy Lâu còn là trung tâm văn hóa, chính trị, kinh tế của cả nước ta, có vị sư người Tây Thiên sang nước ta tu hành truyền bá đạo Phật. Ông dắt theo hai con cừu. Một hôm sơ ý để hai con đi lạc, một con lạc đến chùa Dâu, một con lạc đến lăng Sĩ Nhiếp (thái thú Giao Chỉ thời đó), dân ở hai vùng này đã tạc tượng hai con cừu bằng đá ở nơi chúng đến để thờ. Do vậy, hiện nay chùa Dâu có một con cừu đá, lăng Sĩ Nhiếp (cách đó 3km) cũng có một con như vậy.

Lễ hội chùa Dâu được tổ chức vào ngày 8 tháng 4 âm lịch hàng năm, với những nghi lễ tôn giáo truyền thống như lễ tắm Phật (lễ mộc dục), cướp nước, rước Phật Tứ Pháp…Vì vậy, xưa có câu ca dao: ''Dù ai buôn bán trăm nghề-nhớ ngày mồng tám thì về hội Dâu”, chùa Dâu đã được Bộ Văn hóa công nhận là Di tích lịch sử-văn hóa quốc gia.

Chùa Vĩnh Nghiêm

Chùa Vĩnh Nghiêm (hay còn gọi là chùa Đức La) tọa lạc trên một quả đồi thấp, đó là bậc thềm cổ của sông Thiên Đức (sông Lục Nam), xưa thuộc xã Đức La nay thuộc xã Trí Yên, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Chùa Vĩnh Nghiêm như một hòn đảo xanh im ắng nổi bật trên một vùng rộng lớn. Hòn đảo xanh này được hai con sông Thương và sông Lục Nam ôm bọc lấy. Đằng sau chùa là dãy núi Cô Tiên nằm ngửa mình giữa bầu trời xanh lồng lộng. Núi sông đã thực sự tô điểm cho công trình quy mô to lớn này.

Tầm quan trọng của chùa Vĩnh Nghiêm đời Trần đã phần nào được thể hiện trong câu ca:

Ai đi Yên Tử Quỳnh Lâm

Vĩnh Nghiêm chưa đến thiền tâm chưa đành

Nhưng chùa Vĩnh Nghiêm còn có một ý nghĩa mà nhiều người đã từng cho là quan trọng đối với lịch sử riêng của Phật giáo Việt Nam. Vĩnh Nghiêm là nơi gặp gỡ của 3 nhân vật sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm - một dòng thiền rất thịnh hành ở Việt Nam mà lịch sử vẫn quen gọi "Trúc Lâm Tam Tổ". Ba vị Tổ sáng lập ra thiền phái này là Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang.

Chùa Vĩnh Nghiêm có kiến trúc bề thế, khuôn viên chùa rộng và đẹp gồm: Tam quan, Tam bảo, nhà Tổ đệ nhất, nhà Tổ đệ nhị, gác chuông, khách đường, tả hữu hành lang, vườn tháp... tất cả được bố trí hài hòa theo bố cục kiến trúc “Nội vương, ngoại quốc”. Ngoài những giá trị kiến trúc nghệ thuật, chùa Vĩnh Nghiêm còn được xem như một bảo tàng văn hóa Phật giáo Đại thừa khá tiêu biểu ở miền Bắc Việt Nam, chùa còn lưu giữ được nhiều di vật, cổ vật quý như: hệ thống tượng thờ, đồ thờ, các bức phù điêu, trạm khắc, hệ thống văn bia, hoa văn trên kiến trúc... Chính vì là nơi đào luyện Tăng đồ, nên Vĩnh Nghiêm tự còn là nơi tàng trữ nhiều bộ ván kinh quý giá. Đặc biệt còn kho mộc thư với những bộ ván in kinh như: Hoa Nghiêm sớ, Di Đà sớ, Yên Tử nhật trình, Bản nguyện chân kinh, Tỳ khâu Ni giới kinh, Khai Thánh chân kinh, Tịnh độ sách nguyện, Thần du phương ký… chùa còn giữ được 34 đầu sách với hơn 3.000 bản khắc, mỗi bản có hai mặt, mỗi mặt 2 trang sách khắc ngược bằng chữ Hán Nôm gồm: Sách thuốc, luật giới nhà Phật. Đó là một trong những di sản văn hóa đặc biệt quý giá ở Vĩnh Nghiêm mà hiếm nơi nào trên đất nước ta còn lưu giữ được.

Lễ hội chùa Vĩnh Nghiêm diễn ra vào ngày 14 tháng 2 âm lịch hàng năm, đây là một trong những lễ hội lớn trong vùng Kinh Bắc xưa và Bắc Giang nay. Hơn 700 năm đã trôi qua kể từ ngày khởi tạo đến nay, chùa Vĩnh Nghiêm vẫn là một trung tâm Phật giáo lớn, một công trình kiến trúc đẹp và độc đáo, là điểm đến của nhiều đoàn khách hành hương trong và ngoài nước về với chốn Tổ Vĩnh Nghiêm.

Chùa Bổ Đà

“Thứ nhất là chùa Đức La, thứ nhì chùa Bổ, thứ ba chùa Tràng”

Câu ca dao ca ngợi vẻ đẹp và tầm cỡ của 3 danh lam cổ tự lớn nhất vùng Kinh Bắc xưa đã thôi thúc nhiều du khách về với vùng đất được xem là chốn Tổ - chùa Bổ Đà thuộc xã Tiên Lát, huyện Việt Yên, Bắc Giang. Với lối kiến trúc lạ so với các ngôi chùa truyền thống ở miền Bắc Việt Nam đó là lối kiến trúc “Nội thông, ngoại bế”, tường bao toàn bộ làm bằng đất sỏi và tiểu sành, khu vườn tháp lớn nhất nước, bộ mộc thư cổ.... đã làm lên nét riêng và độc đáo của chùa Bổ Đà mà không đâu trên đất nước ta có được.

Chùa Bổ Đà là một trong những trung tâm Phật giáo lớn của dòng Thiền Lâm Tế, một dòng thiền có ảnh hưởng rộng rãi nhất mọi miền tổ quốc Việt Nam, hằng năm kiết hạ an cư, các vị Tăng Ni, tín đồ ở nhiều vùng cũng về đây tham thiền học đạo rất đông.

Với hệ thống kiến trúc 18 tòa ngang dãy dọc và gần một trăm gian liên hoàn, bố cục kiến trúc hài hòa được xây dựng bằng các vật liệu: gạch nung, ngói, tiểu sành, tường bao được làm bằng đất rất độc đáo. Cùng với đó, chùa Bổ Đà hiện còn lưu giữ một kho tàng di sản Hán Nôm phong phú về số lượng, đa dạng về loại hình, ngoài những tấm bia đá, chuông đồng còn có hàng trăm cuốn kinh sách, luật giới nhà Phật. Đặc biệt trong chùa còn lưu giữ bộ ván kinh Phật cổ nhất Việt Nam được khắc trên gỗ thị, bộ kinh được hình thành xuất phát từ ý tưởng của các vị Tổ sư, đồng thời cũng là những người xây dựng ra ngôi chùa muốn có một bộ kinh để truyền dạy đạo Phật, đó là những di vật Phật học đặc biệt quý giá để lại cho đời sau. Trong đó, có hơn 2.000 mộc bản của các bộ kinh như: Lăng Nghiêm chính mạch, Yết ma hội bản, Nam hải ký quy…

Ngoài ra, với một vườn tháp cổ, nơi tàng lưu xá lị, tro cốt nhục thân của các vị Tăng Ni, với gần 100 ngôi tháp, vườn tháp chùa Bổ Đà được đánh giá là đẹp và lớn nhất Việt Nam, hiếm thấy nơi nào khác trên đất nước ta.

Lễ hội chùa Bổ Đà diễn ra vào các ngày 17, 18 tháng hai âm lịch hằng năm. Vào ngày này, rất đông Tăng Ni, Phật tử và nhân dân xa gần ở mọi miền tổ quốc cũng hành hương, trảy hội về đây thành tâm lễ Phật, trong khói hương nghi ngút mọi người tỏ lòng thành kính, hướng về cái thiện, cầu mong mọi sự tốt lành đến với bản thân và gia đình.

Đăng ký lấy RSS cho bình luận Bình luận (0 đã gửi)

tổng số: | đang hiển thị:

Gửi bình luận của bạn

  • Bold
  • Italic
  • Underline
  • Quote

Xin hãy nhập các ký tự bạn nhìn thấy ở ảnh sau:

BÌNH LUẬN BẰNG TÀI KHOẢN FACEBOOK ( đã gửi)