Lưỡng nguyệt san Đạo Phật Ngày Nay

Chùa cổ Nội Ninh

Đã đọc: 1378           Cỡ chữ: Decrease font Enlarge font
image

Với vị thế kề núi giáp sông, cùng hệ thống suối, ngòi khuất khúc, cây cối rậm rạp, bên kia là tỉnh bạn Bắc Ninh… rất thuận lợi cho hoạt động bí mật, có thể tiến, thoái thuận lợi an toàn. Vì vậy, từ rất sớm chùa Nội Ninh đã được chọn là nơi đặt hòm thư bí mật, địa điểm hội họp của tổ chức Việt Minh trong vùng, thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền vận động nhân dân chuẩn bị lực lượng chờ thời cơ đứng lên giành chính quyền về tay nhân dân...

Nội Ninh, xã Ninh Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang là một ngôi làng cổ có lịch sử từ lâu đời. Trong quá trình sinh tồn và phát triển, làng Nội Ninh đã xây dựng được một hệ thống thiết chế văn hóa đầy đủ, phong phú, là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân địa phương xưa cũng như nay. Tiêu biểu trong các thiết chế văn hóa ấy phải kể đến chùa Nội Ninh-một ngôi cổ tự có lịch sử từ rất sớm. Căn cứ vào nguồn di sản Hán Nôm hiện lưu giữ trong di tích, qua so sánh đối chiếu một số mảnh chạm khắc tứ linh và hoa lá trên các cấu kiện kiến trúc chùa, vật liệu, chất liệu xây dựng di tích... cho biết, chùa Nội Ninh hiện nay là sản phẩm điêu khắc kiến trúc đầu thế kỷ XVIII (năm Tân Tỵ triều vua Lê Hy Tông, niên hiệu Chính Hòa thứ 22-1701) và được trùng tu lớn vào thời Nguyễn (thế kỷ XIX).

Trong tấm bia “Trùng tu bi ký” dựng năm Tự Đức thứ 16 (1863) ở chùa có đoạn viết: …Nguyên do chùa Linh Sơn của bản xã là do ông quan Đàm Công Sáng tạo dựng năm Tân Tỵ thời vua Lê, niên hiệu Chính Hòa. Trải qua nhiều năm bị mưa bão, chiến tranh, tường móng bị nứt, mái dột nát, tre gỗ nhiều chỗ bị gãy. Đến nay vào năm Kỷ Mùi, triều vua Tự Đức thứ 12, thầy Tăng trụ trì cùng bản xã phát động mọi người di chuyển chùa đến khu đất mới, xây dựng chùa Phật lớn hơn để biểu thị sự tôn nghiêm…. Cho thấy chùa Nội Ninh xưa có tên chữ là “chùa Linh Sơn”. Ngoài ra, chùa còn được nhân dân gọi là chùa Suối. Theo lời kể của các cụ cao niên trong thôn cho biết trước đây, chùa tọa lạc ở khu Cầu Chợ, năm Tự Đức thứ 12 (1850) chùa mới chuyển về vị trí như ngày nay.

Với vị thế kề núi giáp sông, cùng hệ thống suối, ngòi khuất khúc, cây cối rậm rạp, bên kia là tỉnh bạn Bắc Ninh… rất thuận lợi cho hoạt động bí mật, có thể tiến, thoái thuận lợi an toàn. Vì vậy, từ rất sớm chùa Nội Ninh đã được chọn là nơi đặt hòm thư bí mật, địa điểm hội họp của tổ chức Việt Minh trong vùng, thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền vận động nhân dân chuẩn bị lực lượng chờ thời cơ đứng lên giành chính quyền về tay nhân dân, lập kế hoạch diệt trừ bọn phản động, tay sai cho Pháp như: Ký Thiêm, Tham Phượng, Lý Giáp. Trong những ngày tổng khởi nghĩa tháng 8 lịch sử, chùa còn là địa điểm luyện tập quân sự của dân quân du kích địa phương, tập hợp lực lượng đi giành chính quyền.

Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, năm 1949, tiểu đoàn Á Lữ về đóng quân tại chùa triển khai trận địa đánh Pháp trên núi Giá Sơn, buộc địch phải rút khỏi khu vực này. Trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược năm 1963-1964, chùa là địa điểm hội họp của chi bộ Ninh Hồng, triển khai tuyên truyền phát triển kinh tế, văn hóa xã hội, xây dựng CNXH ở miền Bắc, động viên con em lên đường vào Nam chiến đấu. Năm 1967, khu vực chùa là địa điểm triển khai trận địa pháo cao xạ của sư đoàn 365 Bộ tư lệnh Phòng không Không quân.

 Qua bao thời gian mưa nắng và đạn lửa chiến tranh, chùa Nội Ninh đã có nhiều thay đổi. Nhưng về cơ bản, chùa vẫn bảo tồn được nhiều nét kiến trúc cổ. Đồng thời, chùa luôn được nhân dân quan tâm trùng tu, tôn tạo cho cảnh quan di tích càng thêm tố hảo.

Hiện chùa Nội Ninh tọa lạc trên một khu đất rộng đẹp ở cuối thôn Nội Ninh, xã Ninh Sơn, huyện Việt Yên, cách thành phố Bắc Giang chừng 15km về phía Tây Nam. Chùa nằm tựa lưng vào núi Kẻ, mặt nhìn về hướng Tây-Nam, bao quanh sau, trước là khu dân cư trù mật. Đứng từ đỉnh núi Kẻ, ta thấy vị thế chùa thật đẹp theo cái nhìn phong thủy: Chùa nằm dựa lưng vào núi Kẻ, lấy núi Quả Cảm xa xa phía trước tròn như mâm xôi làm minh đường, bên phải cách chừng 2km có núi chùa Bổ chạy vòng như cánh cung bao bọc, bên trái lại có núi Giá Sơn và con sông Cầu chao mình về chầu. Cảnh quan có núi, có sông ôm ấp giao hòa thật hiếm nơi nào có được.

Chùa Nội Ninh được tạo bởi ba hạng mục công trình chính: Tam quan, tòa Tam bảo và nhà tổ. Tam quan chùa được nhân dân mới xây dựng với quy mô đồ sộ. Tam quan được tạo bởi ba cửa (một chính và hai cửa phụ ở hai bên). Cửa chính được xây theo kiểu lầu gác (thượng thu hạ thách), tầng trên tạo 8 mái với 8 đao cong, bốn phía cửa cuốn vòm để trống, bên trong treo một quả chuông đồng lớn. Tầng dưới cửa xây cuốn vòm trang trí hoa lá, thân cột hai bên có đề câu đối chữ Hán. Hai cửa phụ hai bên được xây cùng kiểu thức: Cửa xây cuốn vòm, lắp cửa gỗ ván ghép sơn màu đỏ, hệ mái bên trên được tạo 8 mái với 8 đầu đao cong vút, uyển chuyển mềm mại. Hai bên hồi tam quan xây cột đồng trụ trên có đắp quả dành, thân cột soi gờ kẽ chỉ, trong đắp nổi câu đối chữ Hán.

Bước qua cổng tam quan là một khoảng sân rộng dẫn vào khu nội tự. Thông thường các công trình kiến trúc truyền thống bài trí theo lối nhất dọc. Song ở đây, các công trình lại được bài trí sắp đặt theo hàng ngang chải rộng theo sườn núi Kẻ. Đi từ tam quan vào bên trái là ba gian tạo soạn, bên phải là nhà tổ, tiếp đến là tòa Tam bảo. Đây là điểm khác biệt đầu tiên chúng tôi bắt gặp trong cách bố trí các hạng mục công trình trong cùng một di tích.

Tòa Tam bảo được tạo bởi 7 gian tiền đường và 3 gian thượng điện. Tòa tiền đường được xây bình đầu bít đốc. Tường xây gạch chỉ và vỏ tiểu sành, mái lợp ngói mũi, bờ nóc, bờ chảy xây gạch phủ vữa, soi gờ. Chính giữa bờ nóc đắp nổi biển đề “Linh Sơn tự”. Hai đầu hồi chùa xây hai cột đồng trụ, trên đỉnh cột có đắp trang trí hình quả dành, thân cột đề câu đối chữ Hán. Giữa cột đồng trụ và bờ chảy hai hồi được xây gạch tạo hai bức bình phong, trên mỗi bức bình phong có đắp nổi đề tài tứ quý. Ba gian giữa xây thụt vào tạo hàng hiên nhỏ. Hai bên hồi xây gạch trổ cửa sổ hình chữ thọ và chữ song hỷ cách điệu. Hệ thống cửa sổ ở đây vừa mang tính trang trí vừa mang tính năng lấy ánh sáng và thông khí bên trong khu nội tự. Nền tiền đường lát bằng gạch vuông. Kết cấu chịu lực bên trong được tạo bởi 8 vì, mỗi vì 4 hàng chân cột. Trong đó, 6 vì giữa có kết cấu con chồng trụ giá chiêng, hạ kẻ. Hai vì còn lại kết cấu kiểu giá chiêng, hạ kẻ. Trên hệ thống con chồng, xà đùi, kẻ hiên được chạm nổi hình rồng, mây cụm, hoa văn lá lật, long hóa… mang phong cách của nghệ thuật chạm khắc cuối thế kỷ XVIII và đầu thế kỷ XIX.

Tòa thượng điện chùa được tạo bởi 3 gian xây bình đầu bít đốc. Tường xây gạch chỉ, mái lợp ngói mũi. Kết cấu chịu lực bên trong được tạo bởi 4 vì, các vì đều có chung kiểu thức gắn kết: Vì nóc kết cấu kiểu chồng rường, vì nách kết cấu kiểu kẻ ngồi. Các cấu kiện chịu lực bên trong thượng điện đều làm bằng gỗ tứ thiết chắc khỏe, được bào trơn đóng bén, soi gờ kẻ chỉ cẩn thận. Trong tòa Tam bảo, hệ thống tượng Phật được bài trí tương đối đầy đủ theo quy chuẩn.

Bên phải tòa Tam bảo là nhà tổ. Nhà tổ cũng được tạo bởi 7 gian tiền đường và một gian thượng điện. Kết cấu chịu lực bên trong được tạo bởi 8 vì, mỗi vì 5 hàng chân cột. Sáu vì giữa có chung kiểu thức gắn kết: Trụ giá chiêng, tiền kẻ, hậu bẩy. Hai vì hồi kết cấu kèo kìm, cánh báng. Các cấu kiện chịu lực bên trong tòa này được bào trơn đóng bén, soi gờ kẻ chỉ cẩn thận. Đặc biệt, trên ván bưng nối giữa tiền đường và thượng điện chạm nổi đề tài tứ linh rất sống động. Dòng lạc khoản ghi trên thượng lương tòa tiền đường cho biết công trình này được xây dựng vào năm Duy Tân thứ 2 (1908).

Trong chùa còn bảo lưu được hệ thống tượng Phật gồm 26 pho, tạo tác bằng chất liệu gỗ và đất. Trong đó có 10 pho tượng mang phong cách tạo tác cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Tượng được tạc theo quy chuẩn có giá trị nghiên cứu lịch sử, văn hóa và nghệ thuật. Ngoài ra, chùa còn có nhiều hiện vật quý như: 2 tấm bia đá thời Nguyễn, mâm bồng, bát hương, cây nến, trụ đèn… đều có niên đại thời Nguyễn (thế kỷ XIX). Đây là những hiện vật gốc, phần nào giúp ta nghiên cứu về lịch sử hình thành của di tích.

Bên cạnh những giá trị về mặt lịch sử, chùa Nội Ninh còn là nơi diễn ra lễ hội truyền thống của nhân dân địa phương. Hằng năm từ ngày 12 đến ngày 15 tháng 8 âm lịch, dân làng lại tổ chức hội lệ tại chùa. Trong ngày hội có nhiều trò chơi dân gian độc đáo: Nhảy phỗng, chọi gà, đập niêu, ném còn... Đặc biệt là việc giao lưu và thi hát quan họ thu hút rất đông nhân dân trong vùng về tham dự.

Chùa Nội Ninh được UBND tỉnh Bắc Giang ra Quyết định xếp hạng Di tích lịch sử-văn hóa (Quyết định số 2163/QĐ-UBND ngày 19 tháng 12 năm 2008).

Đăng ký lấy RSS cho bình luận Bình luận (0 đã gửi)

tổng số: | đang hiển thị:

Gửi bình luận của bạn

  • Bold
  • Italic
  • Underline
  • Quote

Xin hãy nhập các ký tự bạn nhìn thấy ở ảnh sau:

Captcha

BÌNH LUẬN BẰNG TÀI KHOẢN FACEBOOK ( đã gửi)