Trang chủ | PG Việt Nam | Sự kiện & Vấn đề | Nhân mùa Vu Lan Báo Hiếu nói về nhân vật Mục Kiền Liên và Mục Liên trong nghệ thuật sân khấu Phật giáo

Nhân mùa Vu Lan Báo Hiếu nói về nhân vật Mục Kiền Liên và Mục Liên trong nghệ thuật sân khấu Phật giáo

Đã đọc: 3855           Cỡ chữ: Decrease font Enlarge font
image

Nghệ Thuật Sân Khấu Phật Giáo (NTSKPG) tuy chưa phát triển và định hình để có thể làm nhiệm vụ song hành với công cuộc hoằng pháp thời hiện tại.

   MỘT

   Trước tiên, xin nói tóm lược ngay rằng, trong dòng lịch sử nghiệt ngã đấu tranh chống ngoại xâm, với gần hơn một ngàn năm bị thống trị bởi phương Bắc, dân tộc ta trong nhiều mặt cũng chịu tác đông ít nhiều ảnh hưởng , trong đó có Phật giáo .

  Từ trong nhận định đó, ngay trong những giai đoạn độc lập, tự chủ  dân tộc , các triều đại  vua quan luôn chủ động cổ súy tinh thần dân tộc, khôi phục từng bước những giá trị  văn hóa ,lịch sử từng bị mai một bởi chiến tranh và  sự  hủy diệt có chủ ý từ phương Bắc.Những cố gắng đó đã đem lại kết quả không  ít. Dần dà, tự khẳng định được chủ thể riêng biệt của bờ cõi Nam Việt.

  Với Phật giáo, ngoài một vài dòng truyền thừa từ phương Bắc, còn lại là những  dòng  phái  của  chính Phật giáo Việt Nam (PGVN)xuất xứ từ bản địa. Nỗi bật nhất  là thiền phái Trúc Lâm Yên Tử  mang đậm  sắc thái và bản thể của dân tộc Việt nam .v..v…

  Thiết nghĩ, những cố gắng đó, dù trãi qua  nhiều giai đoạn  lịch sử , đến hôm nay PGVN vẫn luôn đặt làm mối trọng tâm.

   HAI

  PGVN  cùng là hệ phái Bắc Tông, vì thế có nhiều điểm tương đồng gặp nhau và dễ chấp nhận nhau, từ đó trở thành thói quen trong nhận thức lẫn trong hình tượng. Thí dụ khi ta nói về một Mục Kiền Liên người ta dễ liên tưởng trước nhất đến hình tượng Đường Tam Tạng của Ngô Thừa Ân, hoặc  kế nữa là hình tượng Ngài Địa Tạng Vương Bồ tát. Dù cho  ba vị này có xuất xứ  và “lý Lịch” khác nhau  xa . Tuy nhiên đó chỉ là sự nhầm lẫn trong bộ y áo  mà Phật giáo Bắc truyền đã “tạo mẫu” cho ba vị. Nhưng về mặt khác, tức khía cạnh lịch sử , chúng ta buộc phải cân nhấc  cẩn thận trước khi đưa ra một hình tượng trong nghệ thuật.

Địa Tạng Vương Bồ Tát và Đường Tam Tạng trong phim Tây Du Ký

   Không khó khăn lắm để chúng ta nhận ra rằng , một hình tượng Mục Kiền Liên theo Phật giáo Bắc truyền  tuy vẫn bận  hậu và y bá nạp, tay cầm tích trượng nhưng đầu không đội mão Tỳ Lư và ta còn lại cầm  cái bát cơm. Ngài Địa tạng Vương Bồ Tát thay vì cầm bát cơm thì Ngài cầm viên ngọc minh châu ,đầu đội mão Tỳ Lư, tay cầm tích trượng, mình ngồi tòa sen do Đề Thính đỡ. Ngài Đường Huyền Trang  của cụ Ngô Thừa Ân thì vẫn giống như  Ngài Địa tạng nhưng tay còn lại thì không cầm chi ngoài Tích Trượng bên tay phải. Rất tiếc những hình tượng này phần lớn người ta nhìn ra …ba trong một !

   Tóm lại, Mục Kiền Liên là vị Tôn Giả thới Phật còn tại thế (Kinh Vu Lan và Báo Phụ Mẫu Ân );Địa tạng Vương Bồ tát  do đức Phật giới thiệu trong kinh Địa tạng, và Đường Tam Tạng được bước ra từ truyện Tây Du Ký của cụ Ngô Thừa Ân.

  Đó là chưa nói đến một nhân vật mang tên Mục Liên  ở trong  Mục Liên Sám Pháp”có mẹ là bà Lưu Thanh Đề, Cha là ông Phó Tướng .Mục Liên khi chưa xuất gia có tên là La Bốc. Đây chính là câu chuyện Mục Liên xuống Địa Ngục Cứu Mẹ, có chi tiết Bánh bao Nhân Thịt Chó; sau đó mọc lên thành những thứ mà bây giờ ít dùng trong  thức ăn chay là Hành, Hẹ. Tỏi.Nén…!Đây là câu chuyện dựa vào cốt lõi của chính sử thời Phật còn tại thế với Tôn Giả Mục Kiền Liên dùng thần thông quán tưởng địa ngục và sau nhờ thần lực chư tăng cứu độ.

  Đáng tiếc hơn nữa là khía cạnh lịch sử, nhất là những tác phẫm  sân khấu như cải lương ,kịch nói thậm chí điện ảnh  trong thời gian qua đã dấn rất sâu vào sai lầm nhận thức này. Xin được đơn cử ra một ví dụ bằng bài ca “Mục Liên Tìm Mẹ”.Chỉ với bốn câu mở đầu thôi  đã  vấp phải sai sót từng  lời một:

Cõi Thiên Trúc Miền Tây Phương Cực Lạc

Chùa Lôi Âm vang vọng mấy hồi chuông

Một Nhà Sư Trong Lớp Áo Nâu Sòng

Đang Kính Cẩn Quỳ Dưới Chân Phật Tổ.

   Cõi Thiên Trúc là từ dùng của cụ Ngô Thừa Ân trong Tây Du Ký; còn Miền Tây Phương Cực Lạc lả thế giới của đức Phật A Di Đà. Chùa Lôi Âm của Trung Hoa, thời Phật còn tại thế  không có chùa, không có chuông lẫn mõ.Một Nhà Sư ở đây ai cũng biết là Mục Liên, cón có bận Áo nâu Sòng hay màu gì không quan trọng(nhưng vẫn sai);Đang kính Cẩn Quỳ Dưới Chân Phật Tổ, thôi cũng tạm được chút đỉnh ,nhưng từ Phật Tổ cũng là từ thoát sanh từ Tây Du Ký…

Tôn Giả Mục Kiền Liên chính sử và Tôn Giả Mục Kiền Liên Phương Đông

  Nữa cuối thập niên 90 thế kỷ trước, khi được ngỏ ý tham gia viết vở cải lương Mục Liên Tìm Mẹ , dừ khi dàn dựng , Biên tập và Đạo diễn không mời tôi có mặt nên đã có không ít điều  sai sót, nhưng trên tinh thần chung, tôi cố gắng viết nghiêng đến 90 độ về phía kinh Mục Liên Sám Pháp cho gần với sự quen thuộc của dân gian hơn và gần với đại thừa bắc tông hơn. Cho nên để Mục  Liên  vận y áo  đầy đủ là cũng nằm trong ý  định đó. Hạn chế cho Mục Liên xuất hiện trước đại chúng, nhất là lúc phải có mặt mười vị đại đệ tử của Phật , vì như thế y áo của Mục Liên sẽ trở nên  diêm dúa,lạc lõng và khó coi .Đây chính là điều sai sót khá lớn mà hiện nay ,nhất là cải lương đang mắc phài.

   Viết kịch bản về  chuyện Mục Liên-Thanh Đề còn có kinh Mục Liên Sám Pháp để tác giả tránh né lịch sử mà kéo hẳn nghiêng về  thủ pháp dàn dựng thuần phương đông , nếu có kết hợp đôi chút chính sử cũng sẽ không  chong chênh. Nhưng còn viết về Tôn Giả Mục Kiền Liên trong chính sử thì hảy nên thận trọng vì gần đây đã có xuất hiện một vài  vở tuy nói về trưởng lão Ni Liên Hoa Sắc nhưng dính líu đến  tôn giả Mục Kiền Liên ,hai vị vốn trước khi xuất gia là bạn  thân có mối liên hệ mang chút ái lụy, tạo nhiều  cảm hứng sáng tác  cho van học nghệ thuật. Trong những vở này đã thấy  có  sa vào những sai sót như trên đã nói. Đây mới chính là tôn giả Mục Kiền Liên thực sự của chính sử, thế mà khi xuất hiện với 9 vị tôn giả Đệ Nhất khác , hình ành Mục Kiền Liên quá nổi bật, như là vừa từ Trung Hoa hoặc Việt Nam trở về với Phật vậy ! Ngay như y áo của Thập Đại Đệ Tử Phật, giả thật lẩn lộn , Nam Tông ,Khất Sĩ, Theravada..Thật là đáng lo ngại !

  BA

   Nghệ Thuật Sân Khấu Phật Giáo (NTSKPG) tuy chưa phát triển và định hình để có thể làm nhiệm vụ song hành với công cuộc hoằng pháp thời hiện tại. Thiếu sót này phần do chư tôn lãnh đạo chưa đặt thành mối trọng tâm và  nội bộ Phật PGVN chưa có nhân tố chuyên biệt về lãnh vực này, trong khi nhu cầu thưởing thức của công chúng Phật tử không hề nhỏ. Điều đó đã dẫn đến những hệ lụy tất yếu từ phía NTSK ngoài xã hội, người ta đã nhanh chân khỏa lấp chổ trống khuyết  ấy bằng những vở tuồng Phật tuồng Tiên do chính  họ tự tay viết và  thực hiện theo cảm quan cá nhân nhìn về Phật giáo.Khi Văn Hóa Phật Giáo chưa phát triển và còn tùy thuộc vào từng giai đoạn lịch sử nhất định, thì những việc làm tự phát ấy của NTSK ngoài xã hội , đã giúp ích phần nào thiếu sót  của PGVN,và tất nhiên việc làm ấy rất đáng trân trọng, dù nội dung có sai sử hay cố tình bẻ cong thì chúng ta cũng đành chịu. Vì lý do đó mà  lâu nay  chúng tôi luôn lên tiếng cho một nền NTSKPG thực sự được hình thành, vô tình tình trở nên  người làm công việc tìm tòi và phê bình các tác phẫm sai sót ấy, thật chẵng vui chút nào.

Tạo hình Mục Kiền Liên và Thập Đại Đệ Tử Phật đối chọi màu sắc, thật giả lẫn lộn

  Điều kiện hoằng pháp thời hiện tại, không cho phép sự ỷ lại quá đáng tồn tại,mà phải nhường chổ chi ý chí vượt tiến . Vậy nên không thể tiếp tục phó mặc  lãnh vực hoằng pháp bằng NTSKPG  cho xã hội thao túng mà không có kiểm soát.

  Ngày nay PGVN chúng ta đã có hẵn một đội ngũ Nhạc Sĩ, Tác Giả Phật Giáo, đủ để làm nên một nội lực sung mãn, đáp ứng nhu cầu hoằng pháp  và thưởng thức của quần chúng Phật tử.Hơn hai mươi năm qua PGVN chưa thực sự  trọng dụng và công nhận họ.

  Giữa Phật Tổ Phật Thích Ca , giữa Mục Kiền Liên Mục Liên còn tồn tại , là dấu ấn của  một quảng thời gian Phật giáo xem nhẹ lãnh vực NTSKPG. Người ta thích Đường Tam Tạng hơn Ngài Địa tạng Vươngvì Bồ Tát  Địa Tạng là kinh, Đường Tam Tạng  là truyện.Tất cả còn nằm trong kinh sách ,chưa bước ra NTSKPG. Và không may , một vài nơi đã đưa tay ,đưa các vị vào kịch bản chủ quan của mình , để cống hiến cho Phật giáo một tác phẫm có nhiều nét cong. Không biết nên vui hay buồn!

  DƯƠNG KINH THÀNH

   (Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam)

Đăng ký lấy RSS cho bình luận Bình luận (0 đã gửi)

tổng số: | đang hiển thị:

Gửi bình luận của bạn

  • Bold
  • Italic
  • Underline
  • Quote

Xin hãy nhập các ký tự bạn nhìn thấy ở ảnh sau:

Captcha

BÌNH LUẬN BẰNG TÀI KHOẢN FACEBOOK ( đã gửi)

Các bài mới :
Các bài viết khác :

Đánh giá bài viết này

0

Tags

Không có tags cho bài viết này

Được quan tâm nhất

Previous
Next

Đăng nhập