Trang chủ Diễn đàn Đối thoại Nguyễn Du với Kiều gây tranh cãi: Nàng Kiều hóa thân thành Phật bà

Nguyễn Du với Kiều gây tranh cãi: Nàng Kiều hóa thân thành Phật bà

Đã đọc: 2968           Cỡ chữ: Decrease font Enlarge font
image Cảnh Hoạn Thư đánh ghen Thúy Kiều (trái) trong vở Nguyễn Du với Kiều - Ảnh: Thế Toàn

Sau Tâm linh Việt, NSND Lan Hương lại mong muốn làm mới sân khấu kịch bằng Nguyễn Du với Kiều - vở diễn vừa ra mắt tại Nhà hát Tuổi Trẻ (Hà Nội) tối 10-3.

Truyện Kiều của Nguyễn Du không có gì lạ lẫm với người dân VN không chỉ qua sách, truyện mà còn qua những loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống như: chèo, cải lương... Nhưng diễn Kiều bằng nghệ thuật hình thể có lẽ đây là lần đầu tiên.

Vở kịch bám sát tiến trình câu chuyện của Kiều nhưng có thêm hai nhân vật mới vào vai người dẫn chuyện: đại thi hào Nguyễn Du và nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Hai nhân vật nữ được diễn song hành: Thúy Kiều - Ðạm Tiên. Cây đàn tì bà được thi hào Nguyễn Du xẻ làm đôi. Mỗi nàng mang một nửa để mà vận vào số kiếp: "hồng nhan bạc phận". Nghệ sĩ trẻ Như Quỳnh đã tròn vai với một Thúy Kiều sắc sảo, mặn mà. Các nhân vật trong Truyện Kiều được đưa lên sân khấu lần này khá đầy đủ, song sự thể hiện lại được chia theo nhóm tính cách nhân vật để một nghệ sĩ đảm nhiệm.

Thông thường kịch hình thể biểu đạt nội dung của vở diễn thông qua hành động, cử chỉ của nghệ sĩ chứ không bằng lời. Nhưng trong vở diễn này, ngoài phần dẫn chuyện của Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, số phận nàng Kiều còn được mở ra theo những câu Kiều của Nguyễn Du. Và diễn tả nội tâm Kiều qua bao lần gặp tai ương còn có những lời hát chèo, hát văn, thậm chí còn có cả bài chòi (Huế) khi Kiều đến nhà Thúc Sinh, hay làn điệu Dạ cổ hoài lang khi Kiều trôi dạt đến đất phương Nam. Việc ép yếu tố vùng miền vào câu chuyện vượt khỏi "không gian" này có thể gây gợn đôi chút khi đang trong nhịp chèo của phương Bắc, bỗng đâu nghe bài chòi miền Trung, hay nghe khúc Dạ cổ hoài lang...

Nhưng điều đáng nói và gây "gợn" nhất chính là cái kết của Nguyễn Du với Kiều. Không giống như trong truyện, nàng Kiều đoàn tụ gia đình và sống thanh thản, cái kết khép lại với hình ảnh nàng Kiều hóa thân thành Phật bà nghìn mắt nghìn tay. Chi tiết này đã gây ra những ý kiến trái chiều và phần lớn không đồng tình. Ðạo diễn - NSND Lan Hương giải thích: sự hi sinh và đức hiếu hạnh của nàng Kiều được sánh bằng Phật bà. Trong khi đó một khán giả cho biết: "Ta không bàn về phẩm chất của Kiều vì ai cũng đã hiểu, nhưng đẩy Kiều lên thành một biểu tượng của đức tin thì thật bốc đồng, không nên".

ÐỨC TRIẾT

 

 Có thể làm mới nhưng phải thật thuyết phục

TT - Về cái kết gây tranh cãi trong vở Nguyễn Du với Kiều, PGS.TS nghệ thuật học NGUYỄN THỊ MINH THÁI trao đổi với Tuổi Trẻ:

Dân gian Việt từ xa xưa đã tạo ra (sáng tạo) những Phật bà riêng của mình, nhất là Phật mẫu (gốc từ Ấn Ðộ là Phật ông). Theo đó, việc trở thành Phật bà Quan âm của Thị Kính trong vở chèo cổ Quan Âm Thị Kính đã được dân gian chấp nhận, phong tặng từ xưa và trở thành tích chèo quen thuộc cả với công chúng hiện đại...

Bản thân Ðoạn trường tân thanh - tác phẩm mà Nguyễn Du phóng tác - không có sự kiện phong Kiều lên thành Phật bà, huống chi sự kiện ấy không hề liên quan đến tư tưởng cơ bản trong Truyện Kiều của Nguyễn Du.

Nguyễn Du muốn qua nhân vật Kiều để thấy một bi kịch về thân phận người phụ nữ truân chuyên tài hoa mệnh bạc, và hơn thế ông lại còn muốn chống lại "số mệnh" bằng triết lý "nhân định thắng thiên".

Theo tôi, kết thúc có hậu trong Truyện Kiều không phải chỉ là cuộc trùng phùng Kim - Kiều, mà ở cái cách cô Kiều giải quyết mối quan hệ ấy, chuyển từ tình "cầm sắt" (vợ chồng) sang "cầm cờ" (tình bạn). Kim Trọng cũng buộc phải thuận theo quyết định ấy. Và có lẽ Nguyễn Du muốn người đọc "vui" khi khép lại tác phẩm ("mua vui cũng được một vài trống canh") theo cách ấy của Kiều (và chính là của ông), cho dù cả cuộc đời Kiều chỉ thấy "lệ chảy quanh thân" (thơ Tố Hữu).

Tưởng thưởng cho Kiều bằng cách đưa Kiều lên thành Phật Bà Quan Âm theo cách làm mới của đạo diễn Lan Hương khi khép lại vở diễn như vậy, theo tôi, là trật lất, không thuyết phục, mặc dù, rất có thể làm sân khấu hoành tráng, lộng lẫy hơn về hình thức.

Quyền năng của đạo diễn với vở diễn có khi là vô hạn, nhưng cái hữu hạn lại là một nền tảng văn hóa, trong tính đặc thù của tư duy đạo diễn đối với vở diễn. Và đạo diễn phải hiểu Truyện Kiều đúng là tác phẩm lớn của thi sĩ lớn, hoàn toàn khác cách tư duy của diễn viên cho một vai diễn nhỏ lẻ. Vì thế phải nên cẩn trọng. Tuy nhiên, đây là một vở diễn thử nghiệm, mà thử nghiệm thì có thử đúng và thử chưa đúng, chưa hay và phải chịu sự trải nghiệm, phản hồi từ phía người xem...

NGUYỄN THỊ MINH THÁI

Xin trích đăng một số ý kiến bạn đọc phản hồi sau bài báo đăng trên Tuổi Trẻ sáng 13-3:

Không thể chấp nhận nếu không nói là lú lẫn?

Ðạo diễn - NSND Lan Hương giải thích: sự hi sinh và đức hiếu hạnh của nàng Kiều được sánh bằng Phật bà.

Nhắc lại cho rõ: gốc của cốt truyện Kiều là của người Tàu. Nguyễn Du có tài là Việt hóa đi vào dân gian. Hơn nữa thời xưa không phải không có các bậc cao niên gọi Kiều, xin lỗi, là con đĩ? Nếu vở kịch này thế thật tôi cho rằng sai rất nhiều ở kịch bản. Thành Phật ở ta chủ yếu là Thị Kính với trăm nghìn nỗi oan, và vào chùa cũng vẫn oan thì ai cũng rõ, và thời nào cũng cho là thoả đáng. Sao kịch bản không lấy cốt truyện này!?

Lê Nguyên Hùng

 


 

 

Đạo diễn sáng tạo quá đà

Tôi nghĩ kết thúc vở kịch đã đẩy câu chuyện đi quá xa. Nếu nói về đức hi sinh của người phụ nữ thì trong dân gian cũng đã có nhiều hình tượng: hòn vọng phu, Quan Âm Thị Kính, chị Dậu, vợ chồng A Phủ... Thúy Kiều cũng là một hình tượng, do đó kết cục Thúy Kiều biến thành Phật Bà Quan Âm không được hợp lý. Lại liên quan tới vấn đề tâm linh nữa nên cần hết sức thận trọng.

Tôi ủng hộ những góc nhìn mới, đặc biệt trong nghệ thuật, giúp mang lại sức sống mới và đi sâu vào lòng người cho tác phẩm. Tôi còn nhớ rõ bộ phim Làng Vũ Đại ngày ấy kết hợp ba tác phẩm văn học nổi tiếng của nhà văn Nam Cao: Chí Phèo, Lão HạcĐời thừa. Trong bộ phim có chi tiết lão Hạc xin bả chó của Chí Phèo. Một chi tiết rất hay và một sự nhầm lẫn hết sức thú vị.

Nguyen Kim Cong 

 


 

 

Lạc lõng

Tác phẩm Truyện Kiều quá nổi tiếng và nội dung của nó hầu như mặc nhiên được mọi người hiểu rõ và chấp nhận, mọi sự hư cấu, thay đổi đều khó lòng thuyết phục. Tôi nghĩ nếu muốn làm mới, các tác giả kịch bản, đạo diễn chỉ nên xây dựng tính cách nhân vật theo "gu" của mình, có một chút chấm phá nhưng không phá vỡ hệ thống cốt lõi của nguyên tác. Không nên hư cấu thêm nhân vật nào cả bởi mỗi nhân vật trong Truyện Kiều đều đã có chỗ đứng trong lòng người, "người mới" xen vào chỉ làm hư chuyện.  

Về phần kết, theo tôi nếu không muốn như nguyên tác thì nên sử dụng phần kết theo hướng mở, đừng "đóng khung" mới hoàn toàn nhân vật, nội dung. Tôi nhớ có một kịch bản cải lương phần kết khi Kiều đoàn tụ gia đình. Vì muốn giữ hạnh phúc cho em gái (Thúy Vân) nên Kiều âm thầm ra đi. Cái kết đó dễ chấp nhận và lôgic hơn biến Kiều thành Phật Bà trông có vẻ lạc lõng vô cùng. 

Thanh Thảo

 


 

 

Thận trọng

Mỗi nhân vật, tính cách, tình tiết, nội dung trong Truyện Kiều đã quen thuộc và ăn sâu vào tim óc của bao thế hệ người đọc. Vì vậy theo tôi việc chỉnh sửa phải hết sức thận trọng.

Tôi nghĩ với một danh tác như Truyện Kiều thì tốt nhất đừng chỉnh sửa gì cả khi nó đã đi vào tâm trí, đời sống của người dân. Một tác phẩm được đưa vào sách giáo khoa, được giảng dạy qua bao thế hệ học sinh... thì việc sửa đổi không khéo sẽ "tam sao thất bổn" theo thời gian. Chưa kể liệu có nên chỉnh sửa một danh tác, liệu có nên "đứng trên" đại thi hào Nguyễn Du?

Đại thi hào Nguyễn Du đã làm đúng khi "phổ thơ" là giữ nguyên cốt truyện của Thanh Tâm Tài Nhân. Vậy hậu sinh chúng ta cũng nên theo đó mà làm. Cốt truyện, nội dung của Truyện Kiều theo tôi là rất chặt chẽ, hoàn mỹ... và vẫn không "lỗi thời" chút nào với thời gian, thời cuộc. Vậy cần gì phải chỉnh sửa, nhất là việc chỉnh sửa như Nguyễn Du với Kiều thật kệch cỡm và khiên cưỡng.


Ngọc Diệp

  


 

Thành tiên, thành Phật... dễ đến thế sao?

Cần khẳng định ngay, tôi chưa xem vở kịch này. Nên những suy nghĩ của tôi dưới đây dựa theo những gì bài báo phản ảnh, cũng như dựa trên những hiểu biết của tôi về tác phẩm vốn dĩ xưa nay có chỗ đứng không chỉ trong làng văn học Việt bên cạnh chút ít hiểu biết về Phật giáo.

Có lẽ không cần nói nhiều về Truyện Kiều của Nguyễn Du, bởi đó là tuyệt tác mà cốt truyện xoay quanh thân phận "hồng nhan bạc mệnh" của nàng Kiều. Đúng như nhận định của TS Nguyễn Thị Minh Thái, Nguyễn Du kết thúc Truyện Kiều bằng chi tiết nàng Kiều về đoàn tụ và sống thanh thản bên gia đình, đó là một cái kết đủ có hậu để minh chứng (và mong muốn) cho triết lý "nhân định thắng thiên", và khiến người đọc "vui" hơn đúng với cái tứ của truyện về thân phận nàng Kiều: "mua vui cũng được một vài trống canh". Nhưng ở đây, trong vở kịch, đạo diễn (NSND Lan Hương) cho nàng Kiều bỗng chốc... hóa thân thành Phật bà nghìn mắt nghìn tay! Một cái kết đẹp, lung linh, song theo tôi là... hời hợt và "trật chìa"!

Lý giải, đạo diễn cho rằng sự hi sinh và đức hiếu hạnh của nàng Kiều được sánh bằng... Phật bà (?!). Theo suy luận chủ quan của tôi, bên cạnh sự hi sinh và đức hiếu hạnh của nàng Kiều như giải thích của đạo diễn, một nguyên do nữa mà nàng Kiều được "hóa thân" thành Thiên thủ thiên nhãn Quan Thế Âm Bồ Tát có lẽ là trong cuộc đời truân chuyên sóng gió của mình, Kiều đã trải qua và chứng kiến rất nhiều cảnh đời, nhất là nhiều dạng người đã đến với cuộc đời của mình như thể đó là hiện thân của hầu hết dạng người trong cõi ta bà nhân sinh với những sát na sinh diệt liên hồi. Nàng Kiều, vì thế, có nhãn quan tựa như "thiên nhãn" (?!). Tuy vậy, chỉ với sự hi sinh, đức hiếu hạnh và dù có "thiên nhãn" (theo suy luận chủ quan của người viết) thì việc hóa thân nàng Kiều thành Phật bà nghìn mắt nghìn tay cũng hời hợt và vô lý. Bởi, như đã nói để đạt được các quả vị khác nhau, Phật, Bồ Tát, Duyên Gíac, A la hán... phải trải qua quá trình tu chứng với trùng trùng duyên khởi.

Nói nôm na dễ hiễu: muốn thành Tiên, thành Phật ... hoàn toàn không dễ! Nghệ thuật nói chung bao giờ cũng cần sự sáng tạo, làm mới, hay nói cách khác nếu không có sáng tạo nghệ thuật sẽ "chết". Nghệ thuật sân khấu cũng không ngoại lệ. Tuy vậy, làm mới nghệ thuật trong sự hời hợt và giới hạn về sự hiểu biết sẽ dễ... "làm chết" nghệ thuật!

KTS LÊ CÔNG SĨ


Khiên cưỡng và bôi bác

Cộng đồng mạng đang xôn xao lên án clip Thầy trò Đường Tông đi thỉnh bao cao su thì nay lại tiếp tục sốc với nàng Kiều thành Phật Bà Quan âm nghìn tay nghìn mắt. Không hiểu sao một nghệ sĩ nhân dân như Lan Hương lại có thể sáng tác một vở kịch có kết thúc khiên cưỡng và bôi bác Phật giáo như vậy. Vì nàng Kiều có tốt đẹp đến thế nào chăng nữa thì nàng ấy vẫn là một cô gái lầu xanh, để một người con gái không trong sạch như vậy thành Phật bà nghệ sĩ Lan Hương không thấy quá báng bổ thần thánh, có tội với phật trời hay sao? Phật giáo là một tôn giáo tôn nghiêm và có vị trí tối cao trong lòng người dân Việt Nam, là một nghệ sĩ lão làng xin hãy nghĩ kỹ những gì mình làm trước khi quá muộn. Xin hãy tôn trọng Phật giáo.

Minh Nhựt


Quá ngụy biện

Ðạo diễn - NSND Lan Hương giải thích: sự hi sinh và đức hiếu hạnh của nàng Kiều được sánh bằng Phật bà. Không chấp nhận một cách giải thích như thế, chẳng qua ở đây là sự phi lý thiếu tôn trọng đức Phật. Hy sinh hiếu hạnh ở đây không phải ngoài dành cho gia đình mà cho cả NHÂN LOẠI, hiểu rộng như thế mới đúng đấy. Cần dẹp bỏ ngay ý tưởng như thế khi mà sự hiểu biết quá ít.

anh hùng

Nguồn: Tuổi Trẻ

Đăng ký lấy RSS cho bình luận Bình luận (3 đã gửi)

avatar
Trí Hà 14/03/2012 10:42:58
Đừng để người ta hiểu lầm về hình tượng Đức Phật hao hao Thúy Kiều, Đạo diễn - NSND Ngọc Lan nên tìm hiểu kỹ về Phật bà rồi mới làm kịch.
Reply Tán thành Không tán thành
10
Cảnh báo nội dung không phù hợp
avatar
vô thường 14/03/2012 14:03:00
- Không tưởng tượng nổi cái gọi là "Đạo diễn - Nghệ sĩ Nhân dân" thậm chí đến một chút hiểu biết về phong tục, tập quán tín ngưỡng Tôn giáo... cũng không có. Cái đầu tiên người làm Văn hóa cần đó chính là Văn hóa.
- Giáo hội PGVN cần Hộ pháp thích đáng để làm gương cho Phật tử và tránh những "tác phẩm" đỉa đeo chân hạc về sau.
Reply Tán thành Không tán thành
13
Cảnh báo nội dung không phù hợp
avatar
HOA SEN 15/03/2012 03:13:45
PHẬT là tâm không phải tướng. Có câu "TÂM HIẾU LÀ TÂM PHẬT".
Sự cố chấp đưa con người đến cố chấp, phiền não, sân hận.
Người đời ai cũng có tâm Phật, và duyên để thành Phật trong tương lai, đó là "PHẬT QUẢ".

Tu theo hạnh bồ tát Quan Âm thì ai cũng có thể có tâm từ bi như Ngài.
Các bạn dùng trí tuệ và lòng khoan dung, thanh tịnh bình đẳng sẽ thấy được PHẬT ở thế gian.
Không có gì sai cả ai cũng có Phật Tánh.

Chánh Pháp của Đức Phật đưa con người gần lại nhau hơn. Biết tha thứ và cảm thông hơn.
Reply Tán thành Không tán thành
-9
Cảnh báo nội dung không phù hợp
tổng số: 3 | đang hiển thị: 1 - 3

Gửi bình luận của bạn

  • Bold
  • Italic
  • Underline
  • Quote

Xin hãy nhập các ký tự bạn nhìn thấy ở ảnh sau:

Captcha

BÌNH LUẬN BẰNG TÀI KHOẢN FACEBOOK ( đã gửi)

Các bài mới :
Các bài viết khác :

Đánh giá bài viết này

5.00

Tags

Không có tags cho bài viết này

Được quan tâm nhất

Previous
Next

Đăng nhập